De gevolgen van jezelf een houding geven

Mijn vrouw heeft het vaak over de gelijkenis in uitdrukkingen van mensen en dieren en met name apen. Vandaag hadden we het over een klein aapje dat het ene moment zich vastklampt aan moeder in een houding alsof het niet zonder moeder kan en het andere moment loopt het stoer rond en daagt zijn vader uit en lijkt geheel onafhankelijk van zijn moeder. Wij herkennen dit soort gedrag enorm bij mensen en dat maakt wellicht dat apen zo lachwekkend zijn. Het is zo menselijk en tegelijkertijd zo doorzichtig. En vooral dat laatste vind ik enorm boeiend. Bij de apen zien we duidelijk wat ze met hun houding willen bereiken, in feite zien we dat bij een mens ook. Maar waarom blijven we onszelf dan toch een houding geven is waar ik in deze blogpost een antwoord op geef door naar de evolutionaire ontwikkeling van de mens te kijken. En daarmee zien we automatisch ook de destructieve gevolgen ervan.


Wanneer begon ‘een houding geven’ in de evolutie?

Gaan we ver terug in de evolutie naar de dieren waaruit we evolutionair voort komen dan zien we het verschijnsel van een houding geven. Bijvoorbeeld leeuwen die een groep antilopen of buffels aanvallen kiezen een dier uit dat een makkelijke prooi zal zijn. Daarom zoeken leeuwen naar een dier dat ziek, gewond, oud, zeer jong of afgezonderd van de groep is. De antilopen en de buffels doen juist het tegenovergestelde. Ze laten niet zien dat ze ziek zijn maar juist dat ze heel gezond zijn door hard te rennen, hoog te springen, kracht te tonen etc. Ze laten niet zien dat ze heel jong zijn maar verschuilen zich in het midden van de groep. Ze laten niet zien dat ze afgezonderd zijn van de anderen maar juist als kudde optreden. Dit soort houdingen om te overleven bij dreigend gevaar zien we terug bij vrijwel alle diersoorten op hun eigen manier. Al heel ver terug in de evolutie was er al een vorm van houding geven die er ook al bij de dieren was voordat de zoogdieren ontstonden. Kijk bijvoorbeeld naar de vogels om ons heen, hoeveel houding er aanwezig is. Niet alleen bij bedreiging, maar ook onderling tussen de sexen, jongen en ouders, verschillende groepen etc. En vogels zijn geen zoogdieren maar nauw verwant aan de al lang geleden uitgestorven dinosaurussen.

Alle houdingen zijn er bij dieren uiteindelijk op gericht om te overleven, of voor het individu of voor het voortbestaan van de soort. In de belevingswereld van een dier zoals een antilope zal het daarom niet ‘fijn voelen’ als het afgezonderd is van de groep. Door het gevoel dat dit erg is zal de antilope weer proberen terug te gaan naar de groep. Waardoor het ‘erge gevoel’ weggaat en er een fijn gevoel voor in de plaats komt in het samen zijn met de anderen. Dit is fundamenteel hoe de psyche van een dier werkt. Wezenlijk zal het bij de mens hetzelfde werken. En waarschijnlijk zijn wij als mens het erge gevoel dat we krijgen als we afgezonderd zijn van anderen eenzaamheid gaan noemen. In het gevoel van eenzaamheid ervaren we een druk om samen met anderen te zijn net als de antilope. En het gevoel van verbinding dat optreedt bij het samen zijn is fijn net als bij de antilope. Hetzelfde effect zal zich hebben voorgedaan als een antilope verstoten werd door de kudde. Bijvoorbeeld bij olifanten is bekend dat jonge olifantjes soms verstoten worden als de moeder is overleden. Het olifantje doet dan zijn uiterste pogingen om toch weer bij de groep aan te sluiten. Als dat geen succes heeft zal het olifantje sterven. Dit verschijnsel zijn we als mensen waarschijnlijk afwijzingsgevoel gaan noemen. Daarom proberen mensen basaal afwijzing te voorkomen. En iedereen kent waarschijnlijk wel de houdingen bij zichzelf om het gevoel van afwijzing of eenzaamheid te voorkomen.


Hoe houdingen bij een mens ontstaan

We hebben als mens een heel arsenaal aan houdingen en iedere persoon zal zijn eigen favoriete houdingen hebben. Onze favoriete houdingen ontstaan als we opgroeien. We nemen houdingen aan die effectief lijken te zijn in onze directe omgeving, zoals onze eigen familie. En waar het in de ene familie juist draait om beleefd doen is het in een andere familie juist belangrijk dat je jezelf flink laat horen. Een groep met dezelfde variatie en betekenis van houdingen zijn we cultuur gaan noemen. In onze eigen cultuur zullen we ons dus veilig voelen want onze eigen houdingen lijken daar te werken en we ‘begrijpen’ de anderen. Maar zo gauw we iemand uit een andere cultuur ontmoeten dan krijgen we het gevoel dat er iets raars aan de hand is. Ineens zullen allerlei niet fijne gevoelens opspelen en we denken dan dat dat te maken heeft met de ander, maar wezenlijk worden we slechts geconfronteerd met onze eigen overlevingshoudingen en de gerelateerde gevoelens om daaraan vast te houden. We komen dan al snel in de mallemolen van onze eigen belevingswereld terecht. Het lijkt alsof je het niet meer goed kan doen voor jezelf of voor anderen.

Een belangrijk kenmerk van het overlevingssysteem bij dieren is dat er spanning optreedt. Een buffel of antilope die een leeuw ziet zal in spanning komen. Deze spanning zien we bijvoorbeeld direct in de alertheid van ogen en oren. Alle houdingen om te overleven gaan gepaard met spanning, check bijvoorbeeld bij jezelf wanneer je eenzaamheid of afwijzing voelt.

De destructieve gevolgen van houdingen

Interculturele interactie heeft dus niet alleen het mogelijke effect dat er uit het niets een niet-fijn-gevoel optreedt maar ook dat er spanning komt en we ons bedreigd gaan voelen alsof er een gevaar is. Als we hier gehoor aan geven gaan we iets doen tegen een gevaar dat er niet is. Fundamenteel gezien beginnen we dan een strijd waar anderen zich waarschijnlijk tegen gaan verdedigen. Dan is er een echte strijd die begon vanuit een virtueel gevaar dat slechts voortkomt uit onze eigen belevingswereld.

Het bovenstaande is voor de meeste mensen eenvoudig te begrijpen maar we raken ervan in de knoop als we het willen koppelen aan onze eigen belevingswereld. Het lijkt wel onmogelijk om onze eigen belevingswereld te doorgronden als we erover na gaan denken. Dit was mijn opmerkelijke conclusie na jaren intercultureel consultant te zijn geweest. Deze conclusie heeft er mede toe geleid dat ik gestopt ben met consultancy en onderzoeker ben geworden op het gebied van de werking van de psyche.


Wat betekent het voor onszelf?

We hebben veel meer houdingen in onszelf dan we ons kunnen voorstellen. We kunnen hier een glimp van zien als we bijvoorbeeld terugkijken naar het verleden. TV programma’s uit de jaren zestig lijken vaak heel overdreven in lichaamstaal en gebruik van stem. De gewone tekst klinkt vaak amateurtoneelachtig en als je naar Amerikaanse programma’s van die tijd luistert klinkt het nogal tell-sell-achtig. En net als bij de apen in het voorbeeld dat ik in het begin gaf is het nu heel erg doorzichtig en zo erg dat sommige mensen het niet meer kunnen horen. Wat we bereiken met onze houdingen is dus heel erg afhankelijk van de context, tijd, plaats, cultuur etc. In de werkelijkheid weten we dus niet wat we er mee bereiken en hoe groter de groep mensen, de diversiteit, de tijdperiode, het gebied en context hoe meer negatieve effecten er zullen zijn, zoals mensen die het niet meer kunnen horen of zien.


Wat raken we met onze houdingen kwijt?

Houdingen zijn ontstaan om iets te bereiken, zoals wanneer we ons groter maken dan we zijn. Als we houdingen bij anderen bespeuren of ervaren zoals bij de TV programma uit de jaren zestig dan ervaren we dat vaak als nepachtig, toneelachtig of dat ze ‘niet echt’ zichzelf zijn. We ervaren geen verbinding met deze - in dit voorbeeld ouderwetse - ‘houding-uitdrukkingen’. Als mensen wel zichzelf zijn en zich echt of vrij uitdrukken dan ervaren we vaak juist wel verbinding. En zoals we hierboven zagen hebben we in spanning veel meer houdingen en dus veel minder vrije uitdrukking. Omgekeerd merken we dat als we ons vrij uitdrukken, bijvoorbeeld door vrij te zingen of te bewegen, we ons niet alleen vrijer gaan voelen maar ook dat de spanning weggaat. Er zijn veel mensen die ervaren dat ze weer bij zichzelf komen door vrije expressie. Samengevat raken we niet alleen onszelf kwijt door onze houdingen maar ook de verbinding met de ander, onze eigen vrije uitdrukking en onze ontspanning. Wellicht is dit de belangrijkste reden dat mensen in vrije expressie zoals dans en zang zich verbonden voelen. Je zou zelfs kunnen zeggen dat in vrije expressie interculturele issues wegvallen.


Dit gevoel van verbinding tussen alle mensen op deze wereld kan werkelijkheid worden als iedereen de oefeningen met de animatie-tool gaat doen zoals aangegeven op deze website www.odysseystartnow.com en beschreven op www.nextlevellearningtool.com.

8 keer bekeken

Recente blogposts

Alles weergeven

Waardoor Troje werkelijk ten onder ging

Troje is abrupt ten onder gegaan in 1184 v.C. en hoewel er bewijs is dat er veel strijd is geleverd in de tien jaar eraan voorafgaand is het niet duidelijk waar deze strijd over ging en wie er met elk

Het begin en einde van de geldeconomie

Geld is in een ver verleden ontstaan als opvolger van ruilhandel. Geld maakt het mogelijk om generiek goederen of diensten met elkaar uit te wisselen in ruil voor geld van dezelfde waarde op dat momen